Sierpień
08

Fotograf jako pracownik, czyli prawo pracy a kwestia praw autorskich

08.08.2013 14:20
fot. PAP/CAF/D. Rago

Czy pracodawca ma prawo do zdjęć wykonanych przez pracownika? W jakim zakresie oraz na jak długo? Czy takie same zasady dotyczą fotografów amatorów i fotografów etatowych? Zapraszamy do poznania skomplikowanej relacji między prawem pracy, a prawem autorskim.

Kwestie pierwotnego nabycia autorskich praw majątkowych do utworów pracownika zatrudnionego na umowę o pracę reguluje art. 12 UstPrAut.

1. Jeżeli ustawa lub umowa o pracę nie stanowią inaczej, pracodawca, którego pracownik stworzył utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, nabywa z chwilą przyjęcia utworu autorskie prawa majątkowe w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron.
2. Jeżeli pracodawca, w okresie dwóch lat od daty przyjęcia utworu, nie przystąpi do rozpowszechniania utworu przeznaczonego w umowie o pracę do rozpowszechnienia, twórca może wyznaczyć pracodawcy na piśmie odpowiedni termin na rozpowszechnienie utworu z tym skutkiem, że po jego bezskutecznym upływie prawa uzyskane przez pracodawcę wraz z własnością przedmiotu, na którym utwór utrwalono, powracają do twórcy, chyba że umowa stanowi inaczej. Strony mogą określić inny termin na przystąpienie do rozpowszechniania utworu.

3. Jeżeli umowa o pracę nie stanowi inaczej, z chwilą przyjęcia utworu pracodawca nabywa własność przedmiotu, na którym utwór utrwalono.

Przepis ten proponuje rozwiązanie kompromisowe, starające się pogodzić przeciwstawne zasady: prawa pracy, według którego pracodawca nabywa rezultaty pracy zatrudnionej osoby, oraz prawa autorskiego, według którego prawo autorskie przysługuje twórcy utworu.

Zgodnie z kodeksem pracy stosunek pracy powstaje na podstawie:
• umowy o pracę,
• powołania,
• mianowania,
• spółdzielczej umowy o pracę.

W związku z takim ujęciem tej kwestii w prawie pracy należy zaznaczyć, że omawiany powyżej artykuł nie ma zastosowania do utworów stworzonych na zamówienie, na podstawie umowy o dzieło lub umowy zlecenia, a także do utworów stworzonych w ramach konkursu.

Aby utwór miał charakter pracowniczy i znajdowała zastosowanie regulacja przewidziana w art. 12 UstPrAut, nie wystarcza jakikolwiek związek łączący powstanie utworu ze stosunkiem pracy; niezbędne jest, żeby stworzenie utworu nastąpiło w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy. Do utworów pracowniczych zaliczamy tylko te, których stworzenie wynikało wyraźnie z zakresu obowiązków pracownika.

Obowiązki pracownicze mogą być sprecyzowane w umowie o pracę, w bezpośrednich poleceniach służbowych (jednak tylko tych, które zostały wydane w granicach obowiązków pracowniczych danego twórcy), w układach zbiorowych i normach wewnątrzzakładowych, ale też planach repertuarowych, wydawniczych, redakcyjnych, programowych itp.

Fotograf amator

W sytuacji, gdy etatowy pracownik agencji reklamowej, którego głównym obowiązkiem jest pozyskiwanie klientów, wykona w godzinach pracy fotografię, pozostanie on właścicielem praw autorskich, a zatem pracodawca nie będzie mógł wykorzystać takiego zdjęcia np. w celu przeprowadzenia kampanii reklamowej bez zgody autora zdjęcia będącego jednocześnie pracownikiem.

Fotograf etatowy a jego prywatne zdjęcia

Jeszcze inaczej będzie wyglądała sytuacja fotografa zatrudnionego na etacie w agencji reklamowej, który, posługując się sprzętem swojego pracodawcy, wykonuje różnego rodzaju zdjęcia, w tym również te, które nie były zlecone przez pracodawcę (nazwijmy je umownie zdjęciami prywatnymi). W takim przypadku, do fotografii wykonanych w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, będzie miał zastosowanie art. 12 UstPrAut, zaś do zdjęć prywatnych przepis ten nie będzie miał zastosowania.

Krótko mówiąc, jeśli agencja reklamowa będzie chciała wykorzystać prywatne zdjęcia fotografa, będzie musiała uzyskać od niego zgodę bądź w formie licencji, bądź kupić autorskie prawa majątkowe do takich zdjęć. Należy przy tym pamiętać, że nawet jeśli fotograf korzystał przy wykonywaniu prywatnych zdjęć ze sprzętu pracodawcy, fakt ten nie będzie miał wpływu zarówno na ochronę autora zdjęcia, jak i samego zdjęcia wynikającą z ustawy o prawie autorskim oraz z prawa cywilnego.

Kiedy pracodawca nabywa autorskie prawa majątkowe do utworu pracownika?

Zgodnie z art. 12 UstPrAut pracodawca nabywa wszystkie prawa majątkowe wraz z przyjęciem utworu. Przez przyjęcie utworu należy z kolei rozumieć jednostronne oświadczenie woli, w którym pracodawca akceptuje całość utworu. Zgodnie z art. 13 UstPrAut przyjęcie powinno nastąpić najpóźniej z upływem 6 miesięcy od daty dostarczenia utworu przez twórcę, o ile w tym terminie pracodawca nie zgłosił do niego zastrzeżeń. Jeżeli jednak w ciągu 6 miesięcy od dostarczenia utworu przez pracownika pracodawca nie złoży oświadczenia o jego nieprzyjęciu lub uzależnieniu przyjęcia od dokonania określonych zmian uznaje się, iż utwór został przyjęty bez zastrzeżeń.

9 komentarze
  1. Nikola says: 14 września 2013 17:46

    Prawo autorskie to bardzo ważna dziedzina prawa dla wielu osób. W pracy tworzy się różne rzeczy i czasem nie wiadomo, jak ustosunkować do tego prawa autorskie, czy szef ma prawo do używania naszych wytworów. Dlatego warto znać, wyżej przytoczone artykuły. Pozdrawiam.

  2. Mikołaj says: 23 lipca 2014 10:56

    A jak wygląda sytuacja gdy pracownik zatrudniony jako fotograf korzysta ze swojego prywatnego sprzętu na rzecz pracodawcy? Jak wtedy wygląda przeniesienie praw majatkowych do fotografii?

    • admin says: 28 lipca 2014 12:16

      Tak sytuację należy uregulować umową lub ustaleniami między pracodawcą a pracownikiem.

  3. Katarzyna says: 5 maja 2015 16:16

    Bardzo przydatny artykuł, dzięki!

  4. Biuro Finansowe says: 25 lipca 2016 09:11

    Zgadzam się z kolegami wyżej, bardzo fajny artykuł, prawo autorskie jest ważną rzeczą!

  5. Aleksandra says: 13 listopada 2016 17:21

    Witam,
    a jak ma postąpić pracodawca w sytuacji, gdy pracownik wykorzystuje zdjęcia wykonane przez pracodawcę (przedstawiające produkty, które wytwarza zakład pracy pracodawcy) reklamując nimi swoją stronę internetową.
    Nadmienię, iż jest to były pracownik, zaś zdjęcia dotyczą produktów wykonanych przez tego pracownika w ramach stosunku pracy. Pracownik prezentując zdjęcia wymienia zakład pracy byłego pracodawcy, w którym wykonane zostały przedmioty (pod kierownictwem pracodawcy).
    Czy pracownik ma prawa autorskie do zdjęć wykonanych przez pracodawcę? (z jednej strony to nie jego zdjęcia jednak z drugiej wykonał te przedmioty ale z trzeciej wykonał je pod kierownictwem pracowadcy i w ramach stosunku pracy)

    • admin says: 14 grudnia 2016 13:31

      Dzień dobry,

      dziękujemy za zainteresowanie artykułem Fotograf jako pracownik, czyli prawo pracy a kwestia praw autorskich oraz przesłanie pytania. Przedstawiony przez Panią problem ze względu na poziom skomplikowania, wymaga zgłębienia i indywidualnego podejścia, dlatego proponujemy kontakt z radcą specjalizującym się w prawie autorskim.

      Pozdrawiamy,
      Redaktorzy Fotoprawo.pl

  6. Arleta says: 16 stycznia 2017 18:32

    Dzień dobry, chciałam upewnić się, że dobrze zrozumiałam artykuł. Bardzo proszę o odpowiedź, jak sprawa się ma w moim przypadku 🙂
    Zostałam zatrudniona na umowę o pracę do koordynowania pewnego projektu. W ramach umowy nie ma żadnego zapisu o fotografowaniu czegokolwiek, jedynie standardowe kwestie dot. koordynacji, budżetowania itp. Pracodawca zorganizował sesję nagraniową, podczas której nagrano klip służący do promocji projektu. Byłam na miejscu koordynatorką tej sesji. Jestem jednocześnie fotografką-amatorką, więc zabrałam ze sobą na plan prywatny sprzęt fotograficzny, aby uwiecznić pracę na planie. Nie było to uregulowane żadną osobną umową, raczej stanowiło przysługę z mojej strony. Część z tych zdjęć była następnie używana przez pracodawcę w ramach promocji projektu. Czy (po ustaniu stosunku pracy) mam prawo do odsprzedaży tych zdjęć np. jako odbitki albo na stocku? Nadmienię tylko, że nie ma na nich żadnych rozpoznawalnych twarzy, więc nie potrzebuję pozwoleń itp.
    Z góry dziękuję za komentarz. Pozdrawiam serdecznie,
    Arleta

    • admin says: 3 kwietnia 2017 13:37

      Dzień dobry,
      dziękujemy za zainteresowanie artykułem Fotograf jako pracownik, czyli prawo pracy a kwestia praw autorskich oraz przesłanie pytania. Pani ma pewno ma prawo do pełnego dysponowania swoimi zdjęciami, jeśli w umowie nie ma zapisów na temat wykonywania dzieła, to ma również prawo żądać usunięcia swoich zdjęć z wszelkich materiałów firmy, jako że użyte są bez jej uprzedniej zgody i nie zostały wykonane w ramach stosunku pracy.

      Pozdrawiamy,
      Redaktorzy Fotoprawo.pl

Dodaj komentarz