Listopad
18

Furtka dla paparazzi? Fotografia osoby publicznej

18.11.2011 18:08
fot. iStock/IPGGutenbergUKLtd

Życie prywatne osób publicznych, stało się bardzo dochodowym towarem dla środków masowego przekazu. Ofiarami takich działań są przede wszystkim osoby publiczne, odkąd szczegóły z ich życia prywatnego są „motorem” sprzedaży.

Bardzo często w imieniu jednostronnie interpretowanego prawa do wolności wypowiedzi, media bezprawnie wkraczają w sferę życia prywatnego tłumacząc to faktem, że odbiorcy mają prawo wiedzieć wszystko o osobach publicznych.

Kim jest osoba publiczna?

Do kręgu osób publicznych zalicza się jednostki, które uzyskały status publicznych nawet wbrew swojej woli i nie czyniły żadnych starań, by zyskać rozgłos, a nawet go unikały. Stają się one osobami publicznymi tylko tymczasowo, dopóki okoliczności z nimi związane budzą ciekawość społeczeństwa. Do takich jednostek – stosownie do orzecznictwa – zalicza się również: nieszczęśliwą kobietę, której mąż został zamordowany na jej oczach lub niewinnego widza, który został złapany w trakcie napadu na sklep z tytoniem i omyłkowo uznany przez policję za jego właściciela. Informacje ich dotyczące mogą być transmitowane na cały świat i nie przysługują tym osobom z tego tytułu żadne środki prawne. Przywilej prasy obejmuje nawet możliwość identyfikacji i krótkiego uzasadnionego opisu członków rodziny takich osób aczkolwiek obowiązują ograniczenia związane ochroną ich sfery życia prywatnego, którego wydawca nie może naruszać. Tego samego typu obostrzenia obowiązują w kontekście fotografii.

Kim są paparazzi?

Paparazzi wedle powszechnie przyjętego znaczenia to fotoreporterzy specjalizujący się w zdjęciach osób powszechnie znanych w sytuacjach dla nich niezręcznych. Ulubione tematy to: skandale, romanse, zdrady, choroby oraz bójki gwiazd zarówno świata polityki, jak i showbiznesu. Podstawową techniką jest robienie zdjęć z ukrycia. Nierzadko posiłkują się podstępem lub prowokacją. Taka definicja paparazzi z samej swej istoty wskazuje na możliwość dopuszczania się przez takich fotografów naruszeń związanych z ochroną wizerunku oraz sfery prywatności osób uwiecznianych na zdjęciach, które z założenia mają być opublikowane.

Przedstawiciele doktryny polskiej, jak i zagranicznej generalnie zgadzają się, że osobom publicznym przysługuje węższy zakres ochrony sfery życia prywatnego w porównaniu ze zwykłymi obywatelami. Takie stanowisko wielokrotnie wyrażał również Sąd Najwyższy i inne sądy. Rzeczywiście, z art. 14 ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe wyraźnie wynika, że zakres ochrony sfery życia prywatnego osób zajmujących się działalnością publiczną jest węższy w porównaniu z osobami prywatnymi. Ustawodawca dopuścił publikację informacji i danych ze sfery ich życia prywatnego bez ich zgody, pod warunkiem, że zachodzi bezpośredni związek z wykonywaną działalnością publiczną. Należy przy tym pamiętać, że pod pretekstem wykonywanej działalności publicznej nie wolno fotografować osób publicznych w scenach prywatnych (np. na prywatnym terenie, w hotelu).

Sfera prywatności jest nadrzędnym dobrem osobistym, które obejmuje obok sfery życia prywatnego również sferę intymności. Takie stanowisko zajął również Sąd Najwyższy w wyroku z 12 września 2001 r. podkreślając, że sfera prywatności nie jest jednolita. Obejmuje ona sferę intymną, która podlega ochronie bezwzględnej przed dostępem do niej osób trzecich, także dziennikarzy, gdy brak jest zgody uprawnionego. Stąd też nawet samo wykonanie zdjęcia przedstawiającego jakiekolwiek osoby (nie tylko te powszechnie znane) w sytuacjach intymnych może być uznane przez zainteresowanych za naruszenie sfery prywatności.

Osoba taka może zgodnie z prawem żądać zaniechania takich naruszeń – to jest m.in. skasowania takiego zdjęcia, a w wypadku jego opublikowania żądać również na drodze sądowej zadośćuczynienia. Strefa życia intymnego powinna być chroniona bezwzględnie.
Czy karykatura jest dozwolona?

Prawo zezwala na karykaturowanie osób powszechnie znanych. Karykatura danej osoby jest również postacią jej wizerunku. Za karykaturę należy uznać skrajnie uproszczoną konkretyzację obrazu fizycznego, zdatną do rozpowszechniania. Karykaturę określa się też jako „przesadne uwydatnienie charakterystycznych cech osoby lub przedmiotu głównie w rysunku i grafice lub w utworze, dla wywołania wrażenia śmieszności”. Nie ulega wątpliwości, że przy obecnym rozwoju technik fotograficznych możliwe jest również stworzenie zdjęcia stanowiącego karykaturę. Publikacja takiego zdjęcia będzie dozwolona, o ile będzie ono dotyczyło osoby powszechnie znanej.

Karykatura a fotomontaż?

Należy jednak pamiętać, że niezgodne z prawem jest publikowanie fotomontaży z wizerunkiem osoby publicznej bez jej zgody. (np. retusz „majtek Dody” należy również uznać za fotomontaż). Z oczywistych względów nie możemy pokazać przykładu tego naruszenia.

Czyjego wizerunku nie można publikować, nawet jeśli jest osobą powszechnie znaną?

Polska scena polityczna, ale również teatr show-businessu dostarcza nam przykładów, kiedy osobie powszechnie znanej stawiane są zarzuty w postępowaniu karnym. Należy jednak pamiętać, że nie wolno ujawniać wizerunku ani danych osobowych osoby, przeciwko której toczy się postępowanie przygotowawcze lub sądowe. Jednakże, o ile sąd lub prokurator wyrażą na piśmie zgodę na publikację wizerunku takich osób, będzie ona skuteczna dla wszystkich mediów – można taki wizerunek powielać zgodnie z zasadami dozwolonego użytku.

Jestem panem swojego wizerunku!

Należy pamiętać również o tym, że również sama zainteresowana osoba może wyrazić zgodę na publikację jej wizerunku, jednak przy braku odpowiednich zastrzeżeń należy uznać, że zgoda taka będzie skuteczna jedynie wobec podmiotu, w stosunku do którego zgoda została wyrażona. Stąd też dyskusyjna jest kwestia możliwości powielania takiego wizerunku przez inne podmioty.

2 komentarze
  1. Andrzej says: 1 grudnia 2011 17:47

    „…nie wolno fotografować osób publicznych w scenach prywatnych…” Nie wolno ich fotografować, czy tylko publikować tak wykonanych zdjęć?

    Pzdrw
    AZ

  2. Michał says: 2 grudnia 2013 19:52

    W takim razie proszę mi powiedzieć, czy osoba na stanowisku kierowniczym w firmie x ma status osoby publicznej?

Dodaj komentarz