Maj
05

Dozwolony użytek, czyli wyjątek potwierdzający regułę

05.05.2011 11:31
fot. PAP/Jacek Kostrzewski

Autorskie prawa twórcy utworu fotograficznego, o których pisaliśmy w poprzednim artykule, nie są nieograniczone. Przepisy, które bez uprzedniej zgody twórcy umożliwiają korzystanie z utworów zbiorczo zwane są przypadkami dozwolonego użytku chronionych utworów. Ustawa konstruuje te przypadki jako wyjątki od ogólnej reguły, że to twórca może wykorzystywać utwór z wyłączeniem innych osób.

fot. PAP/Lech Muszyński

Autorskie prawa twórcy utworu fotograficznego, o których pisaliśmy w poprzednim artykule, nie są nieograniczone. Przepisy, które bez uprzedniej zgody twórcy umożliwiają korzystanie z utworów zbiorczo zwane są przypadkami dozwolonego użytku chronionych utworów. Ustawa konstruuje te przypadki jako wyjątki od ogólnej reguły, że to twórca może wykorzystywać utwór z wyłączeniem innych osób.

Czy rzeczywiście autor zdjęcia nie ma nic do powiedzenia?

Należy pamiętać, że co prawda fotograf nie może sprzeciwić się użytkowaniu swoich fotografii mieszczącym się w przypadkach dozwolonego użytku, ale może on korzystać w ten sam sposób z innych chronionych utworów (fotografii, artykułów, przedruków itp).

Czy twórcy przysługuje wynagrodzenie za korzystanie ze zdjęcia w ramach dozwolonego użytku? Co do zasady twórcy nie przysługuje prawo do wynagrodzenia za korzystanie z jego utworów przez innych w ramach dozwolonego użytku, chyba że w UstPrAut jest wyraźnie wskazane, iż twórcy takie wynagrodzenie się należy np. w przypadku przedruku w środkach masowego przekazu. Należy jednak pamiętać, że przy ocenie każdego przypadku dozwolonego użytku należy brać poprawkę na tzw. słuszne interesy twórcy.

Przykładowe działania potencjalnie sprzeczne ze słusznym interesem twórcy to:

1. posłużenie się cytatem w celu oszczędzenia sobie pracy przy własnym opisywaniu tematu;

2. posługiwanie się cytatem, który w rezultacie stanowi większość opracowania innego autora;

3. wykonywanie wielu kopii utworu na własny użytek a następnie obdarowywanie nimi osób bliskich (takie działanie godzi w interesy ekonomiczne twórcy);

4. umieszczanie fotografii reporterskiej w kontekście informacji, które nie są już aktualne;

5. wydawanie albumów fotografii przez instytucje naukowe w ramach „podręczników”, które faktycznie nie służą celom dydaktycznym, a jedynie zebraniu fotografii w album.

Oznaczenie twórcy i źródła jest obowiązkowe

Na korzystającego z utworu w ramach dozwolonego użytku nałożony jest wymóg wymienienia imienia i nazwiska twórcy oraz źródła, z jakiego pochodzi dana fotografia. Podanie twórcy i źródła „powinno uwzględniać istniejące możliwości”.

Podanie źródła musi jednak być na tyle konkretne, aby bezsprzecznie identyfikowało miejsce, skąd podmiot uzyskał fotografię. Nie będzie więc wystarczające podanie jako źródła „Internetu”, ale należy wskazać adres URL strony – źródła. E. Traple wskazuje inne przykładowe sposoby oznaczenia źródła – w przypadku encyklopedii lub słownika, oprócz tytułu publikacji konieczne jest wskazanie wydawcy. Jeśli posługujemy się przedrukiem z czasopisma, należy obok autora wskazać również: tytuł, numer oraz stronę gazety. W przypadku eksponatów znajdujących się w muzeach zwyczajowo podaje się nazwę instytucji, w której dzieło jest wystawione. W kontekście dzieł sztuki eksponowanych na publicznie dostępnych drogach i placach wystarczające jest podanie autora.

Dozwolony użytek:

1. Dozwolony użytek prywatny

2. Przedruk w środkach masowego przekazu

3. Przegląd

4. Prezentacja aktualnych wydarzeń

5. Na potrzeby instytucji naukowych i oświatowych

6. Ośrodki informacji i dokumentacji

7. Prawo cytatu

8. Utwory dostępne w przestrzeni publicznej

9. Publikacje w atlasach i encyklopediach

10. Wykorzystanie utworu do pracy z niepełnosprawnymi

11. Postępowanie sądowe

12. Prezentacja i naprawa sprzętu

13. Rekonstrukcja obiektu budowlanego

Dodaj komentarz


5 + 3 =