Maj
05

ABC praw autorskich, czyli o co właściwie chodzi?

05.05.2011 11:55
fot. PAP/EPA/Patrick Seeger

Autorowi (lub też współautorom) fotografii, która stanowi utwór w rozumieniu prawa autorskiego przysługuje wiązka praw osobistych i majątkowych.

Pierwsze mają charakter osobisty i niezbywalny co oznacza, że nie można ich przenieść na inną osobę, ale mogą być wykonywane również przez małżonka, zstępnych dzieci, wnuki i dalszych potomków, rodziców, rodzeństwo i potomków rodzeństwa, jak również przez organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Więź twórcy z utworem – jest więc nierozerwalna! Jak ujmuje to art. 16 UstPrAut, autorskie prawa osobiste chronią nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem.

Jakie autorskie prawa osobiste ma autor utworu?

1. Prawo autora do wskazywania go, jako autora utworu

2. Prawo do decydowania o tym, czy jego nazwisko lub pseudonim ma być podawane do publicznej wiadomości wraz z opublikowaniem utworu czy decyduje się na anonimowe udostępnienie go.

3. Prawo do nienaruszalności treści i formy utworu.

4. Prawo do rzetelnego wykorzystania utworu.

5. Prawo do decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności.

6. Prawo nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

W szczególności ustawa chroni prawo autora do wskazywania go jako autora utworu. Bezprawne jest przypisywanie sobie autorstwa zdjęć przez inną osobę niż autor – nawet jeśli to jest agencja, w której fotograf pracuje i to nawet jeśli nabyła ona prawa majątkowe

do takiego utworu. To autor decyduje o tym, czy jego nazwisko lub pseudonim ma być podawane do publicznej wiadomości wraz z opublikowaniem utworu, czy decyduje się na anonimowe udostępnienie go. Nie można prawnie zmusić go do tego, aby podpisał zdjęcie lub usunął oznaczenie swojego autorstwa ze zdjęć – chociaż może to stanowić przypadek nienależytego wykonania usługi (wtedy w grę wchodzi odpowiedzialność umowna, ale tylko w przypadku, gdy umowa to wyraźnie reguluje). Prawem osobistym jest także prawo do rzetelnego wykorzystania utworu, a także do nienaruszalności jego treści i formy – to autor decyduje na przykład o tym, czy utwór może być publikowany w częściach czy też jedynie w całości. Autor ma prawo oczekiwać, że korzystanie z utworu nie będzie naruszało intencji autora, które przyświecały mu podczas robienia fotografii. Z takimi przypadkami możemy mieć do czynienia w sytuacji, w której wydawnictwo umieszcza niezgodny z prawdą podpis pod opublikowanym zdjęciem. Przysługującym prawem osobistym jest także prawo do decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności czy też prawo nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Prawa majątkowe syntetycznie ujmuje art. 17 UstPrAut – twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Pojęcie pól eksploatacji rozwinięte będzie w kolejnych artykułach. Tutaj jedynie wskażemy, że pole eksploatacji to wskazanie pewnego sposobu korzystania z fotografii, takie jak reprodukcja, odsprzedaż, wyświetlanie na telebimach, umieszczanie w Internecie itd.

Jakie autorskie prawa majątkowe ma autor utworu?

1. Wyłączne prawo do korzystania z utworu.

2. Prawo do rozporządzania utworem na wszystkich polach eksploatacji.

3. Prawo do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

Prawo twórcy jest więc skonstruowane podobnie do prawa własności – autorowi (lub nabywcy prawa do utworu) wolno wszystko (chyba że co innego wynika z ustawy), zaś inne podmioty z utworu nie mogą korzystać (chyba że ustawa wyraźnie wskazuje takie uprawnienie lub podmiot ten uzyskał stosowną zgodę autora udzieloną np w umowie do wykorzystania utworu na danym polu eksploatacji). Autor ma również prawo do wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Najczęściej będzie to wynagrodzenie za przeniesienie prawa autorskiego lub wynagrodzenie za udzielenie licencji na wykorzystanie utworu. Udzielenie licencji to podstawowy sposób zarobkowania twórców. O licencjach jednak traktował będzie odrębny artykuł.

Czym jest oryginał w fotografii?

Ustawa również definiuje czym są oryginały utworu fotograficznego. Za oryginały uznaje się: egzemplarze osobiście wykonane przez twórcę lub kopie uznane za oryginalne egzemplarze utworu, jeżeli zostały wykonane osobiście, w ograniczonej ilości, przez twórcę lub pod jego nadzorem, ponumerowane, podpisane lub w inny sposób przez niego oznaczone.

Zarówno w fotografii analogowej, jak i w fotografii cyfrowej trudno jednak mówić o oryginale utworu, jedynie o jego odbitkach. W przypadku fotografii analogowej można by uznać pierwsze wywołanie zdjęcia za egzemplarz oryginalny, szczególnie jeśli wywoływania wykorzystano procesy, które wpływają na efekt końcowy zdjęcia. Jednak w przypadku fotografii cyfrowej nigdy nie istnieje oryginał. Każda kopia – w pamięci aparatu, na dysku twardym bądź na pendrive’ie zawiera takie same dane, gdyż utwór fotograficzny istnieje jako zbiór danych na nośniku komputerowym. Każda kopia cyfrowa jest nie mniej oryginalna od innej. W związku z powyższym pozostaje posługiwać się jedynie drugą kategorią wymienioną w ustawie, czyli kategorią egzemplarzy zwielokrotnionych (kopii), wykonanych przez twórcę lub pod jego nadzorem, ponumerowanych i podpisanych lub w inny sposób oznaczonych przez twórcę. Będą to na przykład serie albumów zdjęciowych sygnowane przez fotografów lub numerowane odbitki zdjęć. Szczególne uprawnienia związane z droit de suite określone są w art. 19-195 UstPrAut. Zainteresowanym- polecamy lekturę!

Dodaj komentarz


+ 7 = 8